Trước sự bù
ng nổ không thể kiểm soát của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu đang phải dựng lên một "bức tường lửa" pháp lý nghiêm ngặt nhất từ trước đến nay nhằm bảo vệ tài sản trí tuệ của các nghệ sĩ.
Làn sóng giận dữ tại K-Pop: Tuyên bố tình trạng khẩn cấp
Tại Hàn Quốc, các tổ chức đại diện cho quyền lợi của giới nghệ sĩ và nhà sản xuất âm nhạc vừa có một động thái mang tính lịch sử. Các hiệp hội bản quyền lớn nhất quốc gia này đã chính thức bắt tay thành lập một liên minh đặc biệt mang tên: Ủy ban Phát triển chung Tổ chức Quyền Âm nhạc K-Music (K-Music Music Rights Organization Joint Development Committee).
Ngay sau khi ra mắt, Ủy ban này đã lập tức ban bố một thông điệp mạnh mẽ, coi sự phát triển tự do của AI đối với kho dữ liệu âm nhạc hiện nay là một "tình trạng khẩn cấp" (emergency status) đe dọa trực tiếp đến sự sống còn của toàn ngành.
Tuyên bố chung của Ủy ban: "Chúng tôi không chấp nhận việc các công ty công nghệ tự ý ’cào’ dữ liệu (data scraping) và sử dụng các sản phẩm âm nhạc K-Pop được đầu tư hàng triệu USD để huấn luyện AI mà không có sự đồng ý hay trả bất kỳ khoản thù lao nào. Mọi hoạt động phát triển AI liên quan đến âm nhạc từ nay phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc: Có sự đồng thuận, minh bạch hóa dữ liệu đầu vào và có cơ chế chi trả công bằng". Liên minh này cũng đang ráo riết gây áp lực để luật hóa các điều khoản bảo vệ giọng nói, phong cách và quyền sở hữu trí tuệ của nghệ sĩ trước các công cụ "nhái giọng" (deepfake voice) đang tràn lan trên mạng xã hội.
Sự "quay xe" bất ngờ của Chính phủ Anh
Cách đây không lâu, Vương quốc Anh từng có ý định nới lỏng các quy định về bản quyền nhằm biến nước này thành "thiên đường" thu hút các công ty công nghệ AI hàng đầu thế giới. Chính phủ Anh từng đưa ra đề xuất thiết lập một cơ chế gọi là "Opt-out" (cho phép các công ty AI được quyền tự do khai thác toàn bộ dữ liệu âm nhạc trên mạng, trừ khi chủ sở hữu bản quyền chủ động nộp đơn cấm và rút tác phẩm của mình ra).
Tuy nhiên, đề xuất này đã vấp phải một làn sóng giận dữ và phản đối kịch liệt từ giới nghệ sĩ, các hãng đĩa và các tổ chức bản quyền tại Anh. Họ cho rằng cơ chế này là "vô lý" và đẩy thế khó về phía những nhà sáng tạo nhỏ lẻ.
Trước sức ép quá lớn, Chính phủ Anh đã buộc phải thực hiện một bước đi lùi đầy bất ngờ:
Hủy bỏ hoàn toàn đề xuất miễn trừ bản quyền cho các công ty AI.
Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ Anh (DSIT) tuyên bố sẽ tiếp tục tham vấn sâu hơn với các bên liên quan để tìm ra một giải pháp cân bằng. Khẳng định quan điểm mới: Bất kỳ quy định tương lai nào cũng phải đảm bảo các nhà sáng tạo nội dung có quyền kiểm soát và nhận thù lao xứng đáng khi tác phẩm của họ được sử dụng để đào tạo các mô hình AI.
Nghị viện Châu Âu thắt chặt "vòng kim cô" pháp lý
Trong khi Anh còn đang loay hoay tìm giải pháp, Liên minh Châu Âu (EU) tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu trong việc siết chặt quản lý AI bằng các khung pháp lý cụ thể.
Các nghị sĩ EU đang tích cực thúc đẩy việc thực thi các điều khoản bổ sung trong Đạo luật AI (AI Act). Theo đó, các quy định mới sẽ trực tiếp nhắm vào các mô hình AI tạo sinh (như các công cụ tạo nhạc tự động bằng văn bản):
Minh bạch hóa tuyệt đối: Buộc các công ty công nghệ phải công bố danh sách chi tiết toàn bộ các tác phẩm âm nhạc, bài hát, và văn bản đã được sử dụng để "dạy" cho mô hình AI của họ.
Quyền rút lui tối thượng: Trao cho các nhạc sĩ và hãng đĩa quyền năng chặn đứng các bot quét dữ liệu của AI một cách dễ dàng và có hiệu lực pháp lý tức thì.
Dán nhãn sản phẩm AI: Mọi bản nhạc được tạo ra có sự can thiệp của AI phải được gắn nhãn rõ ràng để người tiêu dùng không bị nhầm lẫn với các tác phẩm do con người sáng tạo.
Có thể thấy, sự phản kháng quyết liệt từ Hàn Quốc cho đến những bước lùi pháp lý của chính phủ các nước phương Tây cho thấy: Ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu đang dần nhận ra rằng, nếu không bảo vệ quyền tác giả trước AI ngay từ bây giờ, cái giá phải trả sẽ là sự sụp đổ của cả một nền kinh tế sáng tạo trong tương lai gần.
Nhanhieuviet (Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ - Link gốc)
