Tư tưởng tiết kiệm, chống lãng phí của Chủ tịch Hồ Chí Minh là kim chỉ nam cho ngành Công Thương trên hành trình xanh hóa nền kinh tế.
Trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phát triển kinh tế chưa bao giờ đồng nghĩa với tăng trưởng bằng mọi giá. Người nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia và phát triển sản xuất phải gắn với nâng cao đời sống nhân dân. Hơn nửa thế kỷ sau, khi thế giới bước vào thời đại chuyển đổi xanh, những tư tưởng ấy vẫn giữ nguyên giá trị thời sự, đặc biệt đối với ngành Công Thương - lĩnh vực đang đứng ở trung tâm của quá trình tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững.
Từ tư tưởng tiết kiệm của Bác đến mục tiêu “xanh hóa” nền kinh tế
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng thực hành tiết kiệm. Trong tác phẩm “Cần, Kiệm, Liêm, Chính” viết năm 1949, đăng trên Báo Cứu Quốc trong bối cảnh kháng chiến chống thực dân Pháp còn nhiều khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng giải thích rõ về tiết kiệm để mọi người hiểu cho đúng, để thực hiện cho tốt: “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn. Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng. Như thế mới đúng là kiệm. Tiết kiệm phải kiên quyết chống xa xỉ… Xa xỉ có tội với Tổ quốc, với đồng bào”.
Tư tưởng ấy đến nay cho thấy sự tương đồng sâu sắc với các yêu cầu của phát triển xanh hiện đại - tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới tăng trưởng bền vững.
Theo các cam kết tại COP26, Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Điều đó đồng nghĩa, hàng loạt ngành sản xuất chủ lực như thép, dệt may, da giày, điện tử hay chế biến công nghiệp phải bước vào tiến trình chuyển đổi xanh sâu rộng hơn bao giờ hết. Áp lực này càng rõ nét hơn khi nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) triển khai các cơ chế kiểm soát phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất bền vững. Một doanh nghiệp chậm chuyển đổi xanh có thể mất đơn hàng, mất thị trường, thậm chí bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thực tế, tư duy phát triển theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả sản xuất đã được ngành Công Thương đặt nền móng từ sớm. Ngay từ những năm đầu khi Việt Nam bước vào tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế (2006), Bộ Công Thương đã nhận thức rõ yêu cầu phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng công nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Minh chứng là việc triển khai Hợp phần sản xuất sạch hơn trong công nghiệp (2007 - 2010) với sự hỗ trợ của Cơ quan phát triển quốc tế Đan Mạch (DANIDA) - chương trình đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải sử dụng tiết kiệm nguyên nhiên vật liệu, tái sử dụng và tái chế chất thải, sử dụng chất thải của công đoạn sản xuất này thành đầu vào cho công đoạn sản xuất khác...
Trên nền tảng đó, Bộ đã tham mưu Chính phủ ban hành "Chiến lược sản xuất sạch hơn trong công nghiệp đến năm 2020" theo Quyết định 1419/QĐ-TTg ngày 7/9/2009 - chiến lược quốc gia đầu tiên đặt mục tiêu đến năm 2020 có 50% cơ sở sản xuất công nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn, tiết kiệm từ 8 - 13% mức tiêu thụ năng lượng, nguyên nhiên liệu trên đơn vị sản phẩm. Sau một thập kỷ triển khai với tổng kinh phí gần 142 tỷ đồng, 68,5% doanh nghiệp đã nhận thức được lợi ích của sản xuất sạch hơn; 46,9% cơ sở sản xuất đã áp dụng, trong đó 12% đạt mức tiết kiệm từ 8% trở lên về năng lượng và nguyên liệu trên một đơn vị sản phẩm.
Không chỉ tiết kiệm nguyên nhiên vật liệu trong sản xuất, trong sử dụng năng lượng Bộ Công Thương đã tham mưu cho Chính phủ ban hành Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2006 - 2015, Chương trình nhằm mục tiêu giảm mức tiêu hao năng lượng cho các ngành sản xuất, nâng cao ý thức cộng đồng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Cũng trong thời gian này Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được Bộ Công Thương tham mưu xây dựng cũng được ban hành và chính thức có hiệu lực từ 01/01/2011.
Sau đó, Chương trình Hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030 tiếp tục ra đời với phạm vi mở rộng hơn, từ sản xuất sạch cho từng công đoạn tiến tới sản xuất sạch, bền vững cho toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ tiết kiệm nguyên liệu sang kinh tế tuần hoàn, từ nhà máy đến hành vi tiêu dùng xã hội. Cùng với đó, Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả 2019 - 2030 cũng tiếp tục được phê duyệt, điều đó cho thấy hiệu quả mà các chương trình mang lại đối với nền kinh tế, xã hội và an ninh năng lượng quốc gia.
Trên nền tảng các chương trình đã được triển khai từ giai đoạn trước, hiện Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) đang tiếp tục đóng vai trò đầu mối thúc đẩy quá trình thể chế hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh thành những chính sách và hành động cụ thể. Thực tế, hàng loạt chính sách liên quan đến tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và sử dụng năng lượng hiệu quả được thúc đẩy. Theo báo cáo về tình hình thực hiện nhiệm vụ, chỉ riêng trong 4 tháng đầu năm 2026, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công đã tham mưu xây dựng, ban hành 5 thông tư, đồng thời tiếp tục hoàn thiện nhiều cơ chế liên quan đến chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và sử dụng năng lượng hiệu quả, phản ánh thực tế chuyển đổi xanh giờ đây không còn là định hướng mang tính khuyến khích, mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.
Học Bác bằng hành động thực chất trong chuyển đổi xanh
Trong quá trình học tập và làm theo Bác, ngành Công Thương đang ngày càng gắn chặt với các nhiệm vụ phát triển cụ thể, thay vì chỉ dừng ở các phong trào hình thức. Những năm gần đây, các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thúc đẩy tiêu dùng xanh, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và phát triển sản xuất sạch hơn liên tục được đẩy mạnh. Đơn cử, từ tháng 10 đến tháng 12/2025, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công đã tổ chức Chương trình "Gian hàng Xanh: Tiêu dùng đúng cách - Tiết kiệm điện năng" tại nhiều địa phương nhằm lan tỏa ý thức tiết kiệm năng lượng trong cộng đồng. Cùng với đó, nhiều hội chợ, triển lãm về công nghệ tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo và công nghiệp xanh cũng được tổ chức để thúc đẩy doanh nghiệp tiếp cận các mô hình sản xuất bền vững hơn.
Đằng sau những hoạt động ấy là một thay đổi lớn trong tư duy phát triển. Nếu trước đây, mục tiêu chủ yếu là tăng sản lượng và mở rộng quy mô công nghiệp, thì nay "bài toán" được đặt ra là làm sao tăng trưởng với mức tiêu hao năng lượng thấp hơn, phát thải ít hơn và hiệu quả tài nguyên cao hơn. Tuy nhiên, đây cũng là quá trình đầy thách thức. Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực tài chính còn hạn chế. Việc đầu tư công nghệ xanh, chuyển đổi dây chuyền sản xuất hay đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vẫn chịu áp lực cạnh tranh gay gắt về chi phí và đơn hàng.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương nhiều năm qua cũng đặc biệt chú trọng công tác truyền thông nhằm lan tỏa nhận thức cộng đồng về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Tháng 5/2026, Bộ Công Thương đã tổ chức Lễ phát động Giải thưởng báo chí tuyên truyền về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2026 - dấu mốc đánh dấu năm thứ 15 giải thưởng được triển khai liên tục. Giải thưởng góp phần đưa chủ trương phát triển bền vững đi sâu hơn vào đời sống xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Đây cũng được xem là một trong những hoạt động truyền thông chuyên ngành có tính duy trì bền bỉ của Bộ Công Thương trong lĩnh vực chuyển đổi xanh và an ninh năng lượng.
Một vấn đề khác là nguy cơ “xanh hóa hình thức”, tức là chạy theo chứng nhận nhưng chưa thay đổi thực chất trong quản trị và sản xuất. Đây cũng chính là điều mà tư tưởng Hồ Chí Minh về chống bệnh hình thức và chống lãng phí trở nên đặc biệt thời sự trong bối cảnh hiện nay. Bởi nếu chỉ nói về chuyển đổi xanh nhưng vẫn duy trì mô hình tăng trưởng tiêu hao nhiều tài nguyên, phụ thuộc vào công nghệ lạc hậu và phát triển bằng mọi giá, phát triển xanh sẽ rất dễ trở thành lớp vỏ truyền thông hơn là chiến lược phát triển thực chất.
Ở góc độ rộng hơn, thế giới hiện đang bước vào cuộc cạnh tranh mới về công nghệ sạch, chuỗi cung ứng xanh và năng lượng tái tạo. Các quốc gia không chỉ cạnh tranh bằng lao động giá rẻ hay quy mô sản xuất, mà còn cạnh tranh bằng dấu chân carbon thấp và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, ngành Công Thương cần khẳng định vị thế là lực lượng tiên phong trong tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh hơn, hiện đại hơn và tự chủ hơn. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi của việc học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới: phát triển nhưng không đánh đổi môi trường, tăng trưởng nhưng không lãng phí tài nguyên, hiện đại hóa nhưng phải hướng tới con người và sự bền vững lâu dài của đất nước.
Nhanhieuviet (Theo Báo Công Thương - Link gốc)
