Ấn Độ đã chính thức chấp thuận đơn đăng ký nhãn hiệu mùi hương đầu tiên trong lịch sử cho một loại lốp xe có hương hoa hồng của hãng Nhật Bản Sumitomo Rubber Industries.
Quyết định được xem là bước ngoặt quan trọng, mở ra hướng phát triển mới cho luật nhãn hiệu liên quan đến các dạng dấu hiệu phi truyền thống tại Ấn Độ cũng như trên thế giới.
Trong nhiều thập niên, nhãn hiệu chủ yếu chỉ giới hạn ở logo hoặc tên gọi thương mại. Tuy nhiên, từ giữa thế kỷ XX, phạm vi bảo hộ đã dần mở rộng sang âm thanh, như tiếng “bong” nổi tiếng của Intel, hay màu sắc đặc trưng như Tiffany Blue. Giờ đây, Ấn Độ tiếp tục tiến thêm một bước khi công nhận một dạng dấu hiệu khó nắm bắt hơn cả hình ảnh và âm thanh: mùi hương.
Trước đó, vào tháng 11/2025, cơ quan đăng ký nhãn hiệu của Ấn Độ đã phê duyệt đơn đăng ký của Sumitomo Rubber Industries cho mô tả: “Mùi hương hoa, gợi nhớ đến hoa hồng, được áp dụng cho lốp xe”. Động thái này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cách luật nhãn hiệu Ấn Độ tiếp cận các nhãn hiệu phi truyền thống.
Mùi hương phải có tính phân biệt và không mang chức năng sử dụng
Trong tâm trí người tiêu dùng, mùi hương thường lưu giữ lâu hơn và tạo cảm xúc mạnh hơn so với hình ảnh hay âm thanh. Tuy nhiên, việc một chiếc lốp xe mang hương hoa hồng nghe có vẻ khá nghịch lý.
Chính sự “không liên quan tự nhiên” giữa hoa hồng và cao su lại giúp mùi hương này có khả năng trở thành dấu hiệu nhận diện thương hiệu mạnh mẽ. Nếu mùi hương là yếu tố thiết yếu đối với công dụng hoặc chất lượng sản phẩm, chẳng hạn như mùi của trà hay phô mai, thì đó được xem là đặc tính chức năng và không thể được bảo hộ nhãn hiệu. Nhưng với lốp xe có mùi hoa hồng, hương thơm chỉ đóng vai trò nhận diện thương hiệu.
Dù vậy, nhãn hiệu mùi hương từ lâu vẫn là thách thức đối với các hệ thống pháp luật trên thế giới, do khó thể hiện mùi một cách khách quan và trực quan. Luật Nhãn hiệu năm 1999 của Ấn Độ không cấm bảo hộ mùi hương nếu có thể được thể hiện dưới dạng đồ họa. Tuy nhiên, trước tháng 11/2025, quốc gia này chưa từng chấp thuận bất kỳ nhãn hiệu mùi nào.
Biểu diễn mùi bằng “vectơ khứu giác 7 chiều”
Nhãn hiệu lốp xe hương hoa hồng của Sumitomo, được công bố trong TM Journal số 2236, đơn đăng ký số 5860303, Nhóm 12, thực tế đã được bảo hộ tại Anh từ năm 1996. Đây là tiền lệ quốc tế quan trọng hỗ trợ lập luận về tính phân biệt và tính phi chức năng trong hồ sơ tại Ấn Độ.
Tuy nhiên, pháp luật Ấn Độ yêu cầu nhãn hiệu phải có khả năng biểu diễn bằng đồ họa, điều khiến việc đăng ký mùi hương trở nên phức tạp hơn nhiều.
Vụ việc của Sumitomo đã kế thừa nguyên tắc từ phán quyết nổi tiếng năm 2002 của Tòa án Công lý châu Âu trong vụ Ralf Sieckmann kiện Văn phòng Nhãn hiệu Đức. Theo đó, những dấu hiệu không thể nhìn thấy phải được thể hiện theo cách “rõ ràng, chính xác, đầy đủ, dễ tiếp cận, dễ hiểu, bền vững và khách quan”.
Điều này đồng nghĩa với việc mô tả bằng lời đơn thuần, công thức hóa học hay mẫu mùi riêng lẻ đều không đủ đáp ứng yêu cầu pháp lý.
Để vượt qua rào cản này, Sumitomo đã phối hợp với Viện Công nghệ Thông tin Ấn Độ tại Allahabad xây dựng một phương pháp biểu diễn khoa học. Nhóm nghiên cứu sử dụng “vectograph toán học”, bản đồ hóa mùi hương theo bảy tọa độ cơ bản gồm: hương hoa, hương trái cây, hương gỗ, hương hạt, vị cay nồng, vị ngọt và hương bạc hà.
Việc chuyển đổi trải nghiệm cảm tính thành dữ liệu đo lường khách quan được đánh giá là đáp ứng yêu cầu “rõ ràng, chính xác và khách quan” của pháp luật.
Kết hợp khoa học và pháp lý để bảo hộ mùi hương
Để chứng minh một yếu tố “vô hình” như mùi hương đủ điều kiện bảo hộ nhãn hiệu, Sumitomo đã triển khai chiến lược chứng cứ đa tầng.
Doanh nghiệp sử dụng các kỹ thuật phân tích như sắc ký khí và quang phổ khối để xác định “dấu vân tay phân tử” của mùi hương hoa hồng, tạo cơ sở nhận diện khách quan và có thể tái lập.
Các chuyên gia về nước hoa và khứu giác cũng cung cấp tuyên bố có tuyên thệ nhằm xác nhận tính độc đáo và phi chức năng của mùi hương, đồng thời nhấn mạnh rằng đây là dấu hiệu nhận diện thương hiệu chứ không phải yếu tố nâng cao hiệu suất lốp xe.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn đưa ra bằng chứng cho thấy hương thơm duy trì sự ổn định và có thể nhận biết xuyên suốt vòng đời sản phẩm.
Cách tiếp cận tổng hợp này không chỉ giúp Sumitomo đáp ứng yêu cầu pháp lý, mà còn tạo ra mô hình tham khảo cho việc phối hợp giữa giới luật gia, nhà khoa học và chuyên gia công nghệ trong xử lý các nhãn hiệu phi truyền thống.
Xu hướng mới trong bảo hộ nhãn hiệu trên thế giới
Trên phạm vi toàn cầu, nhãn hiệu mùi hương vẫn là lĩnh vực khá hẹp nhưng mang ý nghĩa chiến lược.
Liên minh châu Âu hiện vẫn chưa chấp nhận đăng ký nhãn hiệu mùi hay vị giác, với lý do công nghệ hiện tại chưa đủ khả năng đáp ứng các tiêu chí của vụ Sieckmann.
Tại Mỹ, Văn phòng Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ chấp nhận nhãn hiệu mùi nhưng yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh được tính phân biệt thông qua sự nhận biết của người tiêu dùng, đồng thời đáp ứng tiêu chí phi chức năng rất nghiêm ngặt.
Với quyết định công nhận nhãn hiệu lốp xe hương hoa hồng của Sumitomo, Ấn Độ chính thức gia nhập nhóm các quốc gia sẵn sàng bảo hộ nhãn hiệu khứu giác, miễn là đáp ứng được tiêu chuẩn cao về tính rõ ràng, khách quan và hệ thống chứng cứ.
Cơ hội mới cho xây dựng thương hiệu
Theo các chuyên gia, vụ việc của Sumitomo cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng hướng dẫn pháp lý cụ thể đối với nhãn hiệu cảm quan, bao gồm quy trình thẩm định, tiêu chí đánh giá và tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm giảm tính chủ quan trong xét duyệt.
Đồng thời, vụ việc cũng phản ánh xu hướng kết hợp ngày càng chặt chẽ giữa khoa học và sở hữu trí tuệ. Các công nghệ như “mũi điện tử”, phân tích dữ liệu mùi bằng AI hay mô hình hóa cảm quan có thể trở thành nền tảng mới cho hoạt động bảo hộ thương hiệu.
Một nhãn hiệu mùi được đăng ký không chỉ giúp doanh nghiệp tạo dấu ấn khác biệt mà còn hỗ trợ chống hàng giả thông qua nhận diện cảm quan độc đáo.
Tại Ấn Độ, nhiều ý kiến cho rằng sự kiện này phù hợp với mục tiêu “Viksit Bharat”, chiến lược đưa đất nước trở thành quốc gia phát triển và tự cường vào năm 2047.
Trong tương lai, các lĩnh vực như dệt may, thực phẩm, khách sạn, vận tải hay chăm sóc sức khỏe hoàn toàn có thể khai thác “thương hiệu mùi hương” như một lợi thế cạnh tranh mới nếu kết hợp cùng chiến lược sở hữu trí tuệ phù hợp.
Giới chuyên gia nhận định, trường hợp của Sumitomo không nên được xem là ngoại lệ mà là minh chứng cho khả năng thích ứng của hệ thống pháp luật trước những xu hướng thương hiệu mới trong nền kinh tế sáng tạo toàn cầu.
Nhanhieuviet (Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ - Link gốc)
