Tập đoàn xuất bản Penguin Random House vừa đệ đơn kiện OpenAI tại tòa án Munich, Đức, cáo buộc chatbot ChatGPT vi phạm bản quyền khi tái tạo nội dung từ loạt sách thiếu nhi nổi tiếng “Coconut the Little Dragon” (tựa gốc tiếng Đức “Der kleine Drache Kokosnuss”).
Nghi vấn “sao chép gần như nguyên bản”
Theo đơn kiện, nhóm pháp lý của Penguin Random House đã yêu cầu ChatGPT sáng tác một câu chuyện theo phong cách của tác giả, họa sĩ Ingo Siegner, cha đẻ của loạt sách “Chú rồng nhỏ Kokosnuss”. Khi được đưa ra yêu cầu “viết một cuốn sách thiếu nhi trong đó chú rồng Kokosnuss du hành tới sao Hỏa”, chatbot đã tạo ra văn bản và hình ảnh mà phía nguyên đơn cho rằng “gần như không thể phân biệt với bản gốc”.
Không chỉ dừng lại ở nội dung câu chuyện, ChatGPT còn tạo cả bìa sách, phần giới thiệu phía sau, thậm chí đưa ra hướng dẫn cách xuất bản bản thảo trên các nền tảng tự xuất bản. Penguin Random House cho rằng điều này cho thấy hệ thống AI đã “ghi nhớ trái phép” các tác phẩm có bản quyền.
Tranh cãi về hiện tượng “ghi nhớ” trong AI
Vụ kiện xoay quanh khái niệm “memorisation”, hiện tượng mà các mô hình ngôn ngữ lớn lưu trữ và có thể tái tạo lại những đoạn văn bản từ dữ liệu huấn luyện. Trong các tranh chấp trước đây, các công ty AI thường lập luận rằng việc này không đồng nghĩa với sao chép trực tiếp hay lưu trữ nguyên bản trong cơ sở dữ liệu.
Tuy nhiên, phía Penguin Random House coi đây là bằng chứng rõ ràng cho việc các tác phẩm của Siegner đã bị sử dụng trái phép để huấn luyện mô hình.
Loạt sách thiếu nhi nổi tiếng tại Đức
“Coconut the Little Dragon” là một trong những thương hiệu sách thiếu nhi thành công nhất tại Đức, với hơn 30 tập, cùng các phiên bản phim điện ảnh và series truyền hình. Nhân vật chính là chú rồng nhỏ có chiều cao chỉ bằng một quả dừa, nguồn gốc tên gọi của nhân vật.
Quan điểm của các bên
Bà Carina Mathern, đại diện mảng sách thiếu nhi và thanh thiếu niên của Penguin Random House, nhấn mạnh: “Sáng tạo của con người luôn là cốt lõi trong hoạt động xuất bản. Chúng tôi có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của tác giả và người sáng tạo”.
Bà cũng cho biết tập đoàn không phản đối công nghệ AI, nhưng coi bảo vệ sở hữu trí tuệ là ưu tiên hàng đầu.
Về phía OpenAI, đại diện công ty cho biết đang xem xét các cáo buộc và khẳng định tôn trọng quyền của các nhà sáng tạo, đồng thời đang hợp tác với nhiều nhà xuất bản trên toàn cầu để tìm kiếm cơ chế cùng có lợi.
Bối cảnh pháp lý và tác động tiềm tàng
Đáng chú ý, công ty mẹ của Penguin Random House là Bertelsmann từng ký thỏa thuận hợp tác với OpenAI vào tháng 1/2025. Tuy nhiên, thỏa thuận này không cho phép OpenAI truy cập kho dữ liệu nội dung của tập đoàn.
Trước đó, một tòa án tại Munich cũng đã ra phán quyết bất lợi cho OpenAI trong vụ kiện liên quan đến việc sử dụng lời bài hát có bản quyền để huấn luyện AI, củng cố thêm lập luận của các bên sở hữu nội dung.
Hiệp hội các nhà xuất bản và phát hành sách Đức đã hoan nghênh vụ kiện, coi đây là bước đi quan trọng hướng tới việc thiết lập khung pháp lý rõ ràng hơn cho trí tuệ nhân tạo.
Đây có thể là tiền lệ lớn
Với quy mô và vị thế của Penguin Random House, vụ kiện được đánh giá có thể trở thành tiền lệ quan trọng, ảnh hưởng tới hàng loạt tranh chấp tương tự giữa các công ty AI và ngành xuất bản toàn cầu.
Trong bối cảnh các mô hình AI ngày càng phổ biến, câu hỏi về ranh giới giữa học hỏi dữ liệu và vi phạm bản quyền đang trở thành một trong những vấn đề pháp lý và đạo đức lớn nhất của ngành công nghệ hiện nay.
Nhanhieuviet (Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ - Link gốc)
