Universal Music Group (UMG) mới đây đã tiết lộ về sáng chế mô hình “khu vườn khép kín” nhằm kiểm soát ở mức cao các sản phẩm phái sinh do trí tuệ nhân tạo tạo ra, từ cách thức sáng tạo, cấp phép đến mô hình khai thác thương mại.
Ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu đang bước vào một cuộc tranh luận căng thẳng về tương lai của các sản phẩm phái sinh do trí tuệ nhân tạo tạo ra, từ cách thức sáng tạo, cấp phép đến mô hình khai thác thương mại. Ở tâm điểm là Universal Music Group (UMG), doanh nghiệp đang thúc đẩy một hướng tiếp cận mang tính kiểm soát cao, thường được gọi là mô hình “khu vườn khép kín”.
Theo định hướng này, các sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra sẽ bị giới hạn trong chính nền tảng nơi chúng được hình thành, không thể tải xuống hoặc phân phối ra bên ngoài. Quan điểm này đã được cụ thể hóa trong thỏa thuận giữa UMG và nền tảng Udio vào tháng 10 năm ngoái.
Ông Michael Nash, Phó Chủ tịch điều hành kiêm Giám đốc Kỹ thuật số của UMG, cho rằng nếu không có những ràng buộc như vậy, người dùng có thể tận dụng nội dung và thương hiệu của nghệ sĩ để tạo ra các sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với họ trên những nền tảng khác. Cách tiếp cận này lại đối lập với quan điểm “mở” của nền tảng Suno, nơi Giám đốc âm nhạc Paul Sinclair kêu gọi phát triển các “studio mở” thay vì hệ sinh thái khép kín.
Trong khi UMG và Sony Music Entertainment tiếp tục theo đuổi các tranh chấp pháp lý với Suno, thì Warner Music Group lại lựa chọn con đường dung hòa hơn khi ký thỏa thuận cho phép người dùng tải xuống các sản phẩm do AI tạo ra. Ở một diễn biến khác, nền tảng Spotify cũng cho biết công nghệ remix và cover bằng AI đã sẵn sàng, song vẫn bị “kẹt” do thiếu một khung pháp lý rõ ràng, theo chia sẻ của đồng CEO Gustav Söderström.
Danh mục sáng chế, nền tảng cho một hệ sinh thái kiểm soát
Trong bối cảnh đó, một hướng đi ít được chú ý hơn nhưng có ý nghĩa nền tảng đang được UMG triển khai, xây dựng danh mục sáng chế liên quan đến hạ tầng AI âm nhạc. Hoạt động này được thực hiện thông qua hợp tác với Liquidax Capital, công ty chuyên về quản lý và đầu tư tài sản sở hữu trí tuệ do Daniel Drolet điều hành.
Từ quan hệ hợp tác này, pháp nhân Music IP Holdings, Inc. (MIH) đã được thành lập nhằm thương mại hóa các công nghệ trên quy mô toàn cầu. Nếu như ban đầu chỉ có 15 đơn sáng chế được công bố, thì đến cuối năm 2025, con số này đã mở rộng lên hơn 60 đổi mới được bảo hộ, cho thấy tốc độ phát triển nhanh chóng của hệ sinh thái công nghệ xoay quanh AI và âm nhạc.
Kiểm soát từ khâu sáng tạo: AI phải “xin phép” trước khi tạo nhạc
Một trong những sáng chế cốt lõi của MIH mô tả hệ thống tạo tác phẩm phái sinh bằng AI nhưng đặt quyền kiểm soát vào tay chủ sở hữu bản quyền. Khi người dùng yêu cầu biến đổi một bản nhạc có sẵn, hệ thống sẽ không ngay lập tức tạo nội dung mà trước tiên đánh giá mức độ chấp thuận dựa trên các tiêu chí do chủ sở hữu thiết lập.
Quá trình này được hỗ trợ bởi mô hình học máy, có khả năng tính toán “điểm chấp thuận” dựa trên sở thích và quy định của nghệ sĩ hoặc hãng thu âm. Chỉ khi vượt qua ngưỡng này, sản phẩm mới được tạo ra và gắn watermark số, đóng vai trò như một “chứng nhận quyền sử dụng”.
Đáng chú ý, watermark không phải là yếu tố cố định. Hệ thống cho phép thiết lập thời hạn hiệu lực, qua đó chủ sở hữu có thể chủ động thu hồi hoặc không gia hạn quyền sử dụng đối với các sản phẩm phái sinh.
Hai lớp kiểm duyệt và phân phối có điều kiện
Một sáng chế khác mở rộng cơ chế kiểm soát bằng cách thiết lập quy trình phê duyệt hai giai đoạn, trước và sau khi nội dung được tạo ra. Điều này giúp đảm bảo không chỉ yêu cầu đầu vào mà cả sản phẩm đầu ra đều phù hợp với định hướng của nghệ sĩ.
Hệ thống còn cho phép mã hóa các giá trị cá nhân vào quy trình sáng tạo. Chẳng hạn, nếu một nghệ sĩ không muốn hình ảnh hoặc phong cách của mình gắn với những chủ đề nhất định, các quy tắc này sẽ được tích hợp ngay từ đầu và áp dụng xuyên suốt quá trình tạo nội dung.
Một điểm đáng chú ý khác là khả năng thay thế giọng hát trong bản ghi âm bằng giọng của nghệ sĩ khác, với điều kiện có sự đồng thuận. Khi đó, hệ thống sẽ tự động kích hoạt cơ chế phân chia doanh thu, đảm bảo quyền lợi cho cả bên gốc và bên thay thế.
Ở khâu phân phối, các sản phẩm được gắn watermark sẽ bị kiểm soát chặt chẽ. Các nền tảng đối tác, từ dịch vụ streaming đến mạng xã hội, có thể được yêu cầu quét và nhận diện các dấu hiệu này để thực thi các quy tắc sử dụng. Trong một số trường hợp, nội dung chỉ được phép tồn tại và phát lại trong môi trường đã được phê duyệt, một đặc điểm mang đậm dấu ấn của mô hình “khu vườn khép kín”.
Mở rộng sang thương mại và trải nghiệm số
Không dừng lại ở âm nhạc, một sáng chế khác cho thấy tham vọng mở rộng hệ thống này sang lĩnh vực hàng hóa và trải nghiệm số. Người hâm mộ có thể sử dụng AI để tạo ra các thiết kế liên quan đến nghệ sĩ, từ áo thun, poster đến vật phẩm ảo trong môi trường metaverse.
Quá trình này được thiết kế như một hành trình tương tác trên ứng dụng di động, nơi người dùng lựa chọn nội dung gốc, tùy chỉnh thiết kế và xem trước sản phẩm trong môi trường thực tế hoặc thực tế tăng cường. Ở phía sau, hệ thống AI kiểm tra mức độ phù hợp với bộ nhận diện thương hiệu trước khi cho phép sản xuất hoặc phát hành.
Đáng chú ý, công nghệ này có thể hoạt động theo thời gian thực trong các buổi biểu diễn trực tiếp, tạo ra các sản phẩm gắn với từng khoảnh khắc trên sân khấu, từ bài hát đang trình diễn đến hiệu ứng ánh sáng và phản ứng của khán giả. Toàn bộ quá trình vẫn được gắn với cơ chế phân chia doanh thu tự động thông qua hợp đồng thông minh.
Một chiến lược dài hạn của UMG
Những sáng chế nói trên chỉ là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của UMG nhằm xây dựng hạ tầng công nghệ cho kỷ nguyên âm nhạc AI. Theo CEO Lucian Grainge, công ty đã đầu tư phát triển các công nghệ liên quan đến AI từ năm 2020, phục vụ cho hoạt động marketing, phân tích và phân phối.
Một trong những ứng dụng đáng chú ý là giải pháp “Sound Therapy” trên Apple Music, cho thấy AI không chỉ dừng lại ở sáng tạo nội dung mà còn mở rộng sang các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe.
Nhìn tổng thể, danh mục sáng chế mà UMG đang xây dựng cho thấy một hướng tiếp cận mang tính hệ thống, kiểm soát toàn bộ vòng đời của nội dung âm nhạc do AI tạo ra, từ khâu sáng tạo, phê duyệt đến phân phối và thương mại hóa.
Nếu được triển khai đầy đủ, đây có thể trở thành nền tảng cho một mô hình “khu vườn khép kín” trong kỷ nguyên AI, nơi quyền kiểm soát vẫn nằm trong tay nghệ sĩ và các hãng thu âm. Tuy nhiên, cách thức thương mại hóa cụ thể của các công nghệ này vẫn chưa được công bố, và cuộc tranh luận giữa mô hình đóng và mở trong âm nhạc AI nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục trong thời gian tới.
Nhanhieuviet (Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ - Link gốc)
