Trong bối cảnh vấn nạn vi phạm bản quyền trực tuyến đang bùng nổ mạnh mẽ nhờ sự tiếp tay của trí tuệ nhân tạo, Chính phủ Nhật Bản đã quyết định không đứng ngoài cuộc đua công nghệ.
Theo những báo cáo mới nhất từ Japan Times, Cơ quan Văn hóa Nhật Bản đang triển khai một kế hoạch đầy tham vọng: phát triển một hệ thống AI "chính nghĩa" để đối đầu trực diện với làn sóng sao chép lậu đang đe dọa sự sống còn của ngành công nghiệp truyện tranh quốc gia.
Dự án này đánh dấu một bước ngoặt trong chiến lược bảo vệ tài sản trí tuệ của xứ sở mặt trời mọc. Thay vì chỉ dựa vào các biện pháp thủ công tốn kém và chậm chạp, Cơ quan Văn hóa Nhật Bản đã bắt tay với "gã khổng lồ" IBM Nhật Bản để xây dựng một hệ thống AI tinh vi. Nhiệm vụ của hệ thống này không chỉ dừng lại ở việc nhận diện các tác phẩm bị sao chép trái phép dựa trên cơ sở dữ liệu chính thống, mà còn tự động hóa quy trình gửi yêu cầu gỡ bỏ đến các bên vi phạm.
Ông Masaya Kagita, cán bộ phụ trách bảo vệ bản quyền, nhấn mạnh rằng AI sẽ trở thành một "thám tử kỹ thuật số" đắc lực trong việc thu thập bằng chứng từ các mạng xã hội và những trang web lậu quy mô lớn. Đối với những nền tảng cố tình phớt lờ yêu cầu gỡ bỏ, các bằng chứng do AI thu thập sẽ trở thành cơ sở pháp lý vững chắc để Chính phủ tiến hành các thủ tục kiện tụng. Dù mục tiêu triển khai được ấn định vào khoảng cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028, dự án này đang được kỳ vọng sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện cuộc chiến chống vi phạm bản quyền vốn đang ở thế yếu.
Sự cấp bách của việc triển khai AI xuất phát từ thực tế kinh tế khắc nghiệt. Ngành công nghiệp nội dung, bao gồm anime và manga, hiện là trụ cột xuất khẩu quan trọng của Nhật Bản với giá trị đạt mức 6 nghìn tỷ yên vào năm 2024, ngang ngửa với ngành sản xuất bán dẫn. Tuy nhiên, sự phát triển này đang bị che phủ bởi bóng đen của nạn đọc lậu. Theo ước tính từ Hiệp hội Sách Nhật Bản (ABJ), thiệt hại từ việc sao chép trái phép lên tới 8,5 nghìn tỷ yên mỗi năm, một con số vượt xa cả giá trị xuất khẩu thực tế của ngành.
Đáng ngại hơn, AI đang bị các đối tượng xấu lợi dụng để đẩy nhanh tốc độ dịch thuật và phát tán tác phẩm. Chỉ riêng trong tháng 6/2025, các trang web lậu đã thu hút gần 3 tỷ lượt truy cập trên toàn cầu. Tại các thị trường như Indonesia, có tới 70% người dùng thừa nhận đọc manga lậu qua các bản dịch tiếng Anh, gây thất thoát khoảng 800 triệu USD mỗi tháng cho các nhà xuất bản Nhật Bản. Hệ lụy của tình trạng này không chỉ dừng lại ở những con số tài chính mà còn trực tiếp bào mòn khả năng sáng tạo của các họa sĩ, khiến họ mất đi thu nhập và động lực để nuôi dưỡng những tác phẩm mới.
Dù nhận được sự kỳ vọng lớn và nguồn ngân sách ban đầu lên tới 100 triệu yên, con đường của "AI chính nghĩa" vẫn còn đầy rẫy chông gai. Thách thức lớn nhất hiện nay chính là độ chính xác của công nghệ. Các chuyên gia đang phải rà soát kỹ lưỡng để tránh tình trạng AI đánh dấu nhầm các nội dung hợp pháp, đồng thời nỗ lực mở rộng khả năng nhận diện sang nhiều ngôn ngữ khác nhau ngoài tiếng Nhật.
Bên cạnh đó, khoảng cách thời gian từ nay đến khi hệ thống chính thức vận hành vẫn là một "khoảng trống" nguy hiểm, khi mà các nền tảng vi phạm bản quyền mới đang mọc lên như nấm với tốc độ thay đổi chóng mặt. Nhật Bản từng ghi dấu ấn với việc triệt phá "đại bản doanh" Mangamura vào năm 2021, nhưng thực tế cho thấy khi một đầu rắn bị chặt bỏ, nhiều cái đầu khác sẽ ngay lập tức xuất hiện. Cuộc chiến bảo vệ bản quyền manga trong kỷ nguyên số, vì thế, không chỉ là cuộc đua về thuật toán mà còn là cuộc chiến sinh tồn của một biểu trưng văn hóa trước những biến tướng khôn lường của công nghệ.
Nhanhieuviet (Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ - Link gốc)
