Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc ngành công nghiệp âm nhạc, nhưng đồng thời cũng mở ra một làn sóng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng tinh vi, đặc biệt trong lĩnh vực streaming.
Theo các số liệu báo cáo, năm 2024, doanh thu âm nhạc toàn cầu đạt 29,6 tỷ USD, trong đó streaming đóng góp hơn 20 tỷ USD. Tuy nhiên, chính cơ chế phân chia tiền bản quyền dựa trên lượt nghe lại trở thành điểm yếu bị khai thác. Khi các đối tượng gian lận sử dụng bot để tạo lượt phát giả, họ không chỉ chiếm đoạt tiền mà còn làm sai lệch toàn bộ hệ thống phân bổ quyền lợi cho chủ thể quyền.
AI làm gia tăng nguy cơ “chiếm đoạt” tiền bản quyền
Trước đây, hành vi gian lận chủ yếu dựa vào việc lặp lại một số ít bài hát để tạo lượt nghe ảo, dễ bị phát hiện. Nhưng với AI, các đối tượng có thể tạo ra hàng loạt tác phẩm âm nhạc mới với chi phí gần như bằng 0, sau đó phân tán lượt nghe để tránh bị nghi ngờ.
Theo Deezer, khoảng 18% nội dung tải lên mỗi ngày là do AI tạo ra. Điều này đặt ra thách thức lớn trong việc xác định đâu là tác phẩm hợp pháp, đâu là nội dung được tạo ra nhằm mục đích trục lợi.
Bà Melissa Morgia từ International Federation of the Phonographic Industry nhấn mạnh rằng AI cho phép các đối tượng vi phạm “hoạt động dưới ngưỡng phát hiện nhưng vẫn đủ quy mô để thu lợi đáng kể”, từ đó làm suy yếu cơ chế bảo vệ bản quyền.
Bản quyền bị xói mòn từ “nội dung giả”
Một trong những hệ quả nghiêm trọng nhất là sự xâm lấn vào quỹ tiền bản quyền, vốn là nguồn thu chính của nghệ sĩ, nhà sản xuất và nhà xuất bản. Khi các bản nhạc do AI tạo ra nhưng không có giá trị sáng tạo thực chất vẫn được phân chia tiền, phần thu nhập của các chủ thể quyền hợp pháp sẽ bị giảm sút.
Trường hợp của Michael Smith, người bị cáo buộc thu về hơn 10 triệu USD từ các bài hát AI, cho thấy quy mô của vấn đề. Đây không chỉ là gian lận tài chính mà còn là hành vi “chiếm đoạt” quyền lợi bản quyền thông qua việc khai thác lỗ hổng hệ thống.
Méo mó hệ sinh thái sáng tạo
Tác động của vấn đề không dừng lại ở thiệt hại kinh tế. Khi các thuật toán gợi ý bị thao túng bởi lượt nghe giả, những tác phẩm chân chính sẽ khó tiếp cận công chúng hơn.
Ông David Sandler từ Warner Music Group cho biết, gian lận streaming khiến các công ty phải chuyển nguồn lực từ phát triển nghệ sĩ sang bảo vệ nội dung, làm suy giảm đầu tư cho sáng tạo mới.
Ngoài ra, dữ liệu người dùng bị bóp méo còn ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược phát hành, quảng bá và lưu diễn, vốn ngày càng phụ thuộc vào phân tích dữ liệu.
Thách thức pháp lý và thực thi quyền sở hữu trí tuệ
Về bản chất, gian lận streaming trong kỷ nguyên AI là một dạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có tổ chức, diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Các đối tượng không chỉ tạo nội dung giả mà còn sử dụng công nghệ để giả mạo danh tính, vượt qua hệ thống kiểm soát của các nền tảng như Spotify hay Apple Music.
Dù các công cụ pháp lý cơ bản đã tồn tại, theo IFPI, vấn đề nằm ở việc thực thi và phối hợp xuyên biên giới. Việc xác định quyền sở hữu đối với các tác phẩm do AI tạo ra, cũng như truy vết dòng tiền bản quyền, đang trở thành thách thức lớn đối với cơ quan quản lý.
Nỗ lực bảo vệ bản quyền trong thời đại AI
Trước áp lực này, các nền tảng đang áp dụng nhiều giải pháp công nghệ. Deezer sử dụng AI để phát hiện hành vi bất thường, đồng thời giới hạn số lượt stream được tính tiền trên mỗi tài khoản nhằm ngăn chặn lạm dụng.
Ở cấp độ ngành, các doanh nghiệp đã liên kết thông qua Music Fights Fraud Alliance để chia sẻ dữ liệu và phối hợp chống gian lận.
Tuy vậy, trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển, các nguy cơ đối với bản quyền âm nhạc sẽ ngày càng phức tạp. Việc bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo không chỉ phụ thuộc vào công nghệ, mà còn đòi hỏi một hệ sinh thái pháp lý và hợp tác quốc tế chặt chẽ hơn.
Bài toán đặt ra không chỉ là chống gian lận, mà còn là bảo vệ giá trị cốt lõi của sáng tạo trong nền kinh tế số.
Nhanhieuviet (Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ - Link gốc)
