Cuộc tranh chấp kéo dài hơn một thập kỷ về quyền sở hữu trí tuệ đối với công nghệ chỉnh sửa gene CRISPR vừa có thêm bước ngoặt mới, khi các nhà khoa học đoạt giải Nobel tiếp tục nhận phán quyết bất lợi từ cơ quan xét xử sáng chế của Mỹ.
Mới đây, Hội đồng Xét xử và Kháng nghị Sáng chế thuộc United States Patent and Trademark Office đã ra phán quyết lần thứ hai chống lại hai nhà khoa học đoạt giải Nobel là Jennifer Doudna và Emmanuelle Charpentier. Tranh chấp xoay quanh quyền sáng chế nền tảng của công nghệ chỉnh sửa gene CRISPR, một trong những đột phá khoa học quan trọng nhất thế kỷ 21.
Broad Institute tiếp tục giành lợi thế
Trong phán quyết mới nhất, hội đồng xác định rằng các nhà khoa học thuộc Broad Institute đã “hình thành ý tưởng” về việc ứng dụng CRISPR sớm hơn so với nhóm của Doudna và Charpentier, cùng các tổ chức liên quan là University of California và University of Vienna.
Phía Broad Institute khẳng định quyết định này “một lần nữa xác nhận các bằng sáng chế của họ được cấp đúng quy định”. Trong khi đó, Đại học California bày tỏ thất vọng nhưng nhấn mạnh rằng phán quyết không ảnh hưởng đến hơn 60 bằng sáng chế CRISPR khác mà họ đang nắm giữ.
Đáng chú ý, đây không phải lần đầu Broad Institute giành lợi thế. Trước đó, vào năm 2022, hội đồng này cũng đã kết luận rằng nhóm của Doudna và Charpentier chưa chứng minh được việc phát triển CRISPR có thể hoạt động trong tế bào nhân thực trước Broad.
Bước ngoặt pháp lý năm 2025 không đủ để xoay chuyển cục diện
Năm 2025, vụ việc từng được “hồi sinh” khi Tòa Phúc thẩm Liên bang Mỹ, U.S. Court of Appeals for the Federal Circuit, nhận định rằng cơ quan sáng chế đã áp dụng sai luật liên quan đến khái niệm “hình thành ý tưởng” trong sáng chế. Tòa đã yêu cầu xem xét lại vụ việc.
Quyết định này khi đó được xem là chiến thắng quan trọng cho các trường đại học, mở ra cơ hội đảo ngược kết quả tranh chấp. Tuy nhiên, sau khi xem xét lại theo hướng dẫn pháp lý mới, hội đồng sáng chế vẫn giữ nguyên kết luận rằng Broad Institute là bên phát minh trước trong phạm vi công nghệ liên quan đến tế bào nhân thực.
Bản chất tranh chấp: ai là người “nghĩ ra trước”?
Cốt lõi của vụ kiện nằm ở câu hỏi pháp lý then chốt trong luật sáng chế Mỹ, ai là người hình thành ý tưởng sáng chế trước.
Doudna và Charpentier là những người đầu tiên công bố và nộp đơn xin cấp bằng sáng chế CRISPR vào năm 2012, và sau đó đã được trao Nobel Prize in Chemistry vào năm 2020 cho công trình này.
Tuy nhiên, Broad Institute lại tập trung vào một ứng dụng cụ thể hơn, sử dụng CRISPR trong tế bào nhân thực, bao gồm tế bào động vật và thực vật. Họ nộp đơn vào năm 2013 và nhanh chóng được cấp bằng sáng chế vào năm 2014.
Hội đồng xét xử cho rằng chính khả năng triển khai CRISPR trong tế bào nhân thực mới là yếu tố then chốt, và Broad là bên đạt được điều đó trước.
Tác động của vụ kiện đối với khoa học và thương mại
CRISPR được ví như “kéo sinh học”, cho phép các nhà khoa học chỉnh sửa DNA một cách chính xác. Công nghệ này đang được thử nghiệm trong nhiều thử nghiệm lâm sàng nhằm điều trị các bệnh di truyền và rối loạn gene.
Việc xác định ai nắm giữ bằng sáng chế cốt lõi có ý nghĩa lớn không chỉ về mặt danh tiếng khoa học mà còn liên quan trực tiếp đến quyền khai thác thương mại, cấp phép công nghệ và lợi ích kinh tế hàng tỷ USD trong lĩnh vực công nghệ sinh học.
Dù tiếp tục thất thế trong vụ kiện mới nhất, giới quan sát cho rằng cuộc chiến pháp lý này có thể vẫn chưa kết thúc, khi các bên liên quan hoàn toàn có thể tiếp tục kháng cáo hoặc theo đuổi các chiến lược pháp lý khác trong tương lai.
Nhanhieuviet (Theo Tạp chí Sở hữu Trí tuệ - Link gốc)
