Trong bối cảnh thị trường thủy sản toàn cầu biến động mạnh, cá tra Việt Nam bước vào năm 2026 với nhiều cơ hội đan xen thách thức.
Nền tảng tăng trưởng của năm 2025, cùng xu hướng dịch chuyển thị trường, chuyển đổi sang giá trị và phát triển bền vững, đang kỳ vọng sẽ tạo dư địa để ngành cá tra Việt Nam tái khẳng định vị thế và hướng tới những mục tiêu cao hơn trong giai đoạn tới.
Nền tảng năm 2025 và những tín hiệu thị trường 2026
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 khép lại với kết quả tích cực khi kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt gần 2,2 tỷ USD, tăng 8% so với năm 2024 . Đây được xem là mức nền quan trọng, phản ánh khả năng thích ứng của ngành trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn, nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn phục hồi không đồng đều. Cơ cấu thị trường tiếp tục có sự phân hóa rõ nét, vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra yêu cầu điều chỉnh chiến lược cho năm 2026.
Trong diễn biến đó, Trung Quốc và Hồng Kông duy trì vai trò thị trường lớn nhất, với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt gần 560 triệu USD, tăng nhẹ 2% so với năm trước. Trong khi đó, Hoa Kỳ tiếp tục là điểm trũng khi kim ngạch cả năm chỉ đạt khoảng 325 triệu USD, giảm gần 6%, chịu tác động từ mức thuế đối ứng khoảng 20% và lượng tồn kho lớn khiến sức mua phục hồi chậm. Thị trường EU ghi nhận kim ngạch đạt khoảng 175 triệu USD, giảm nhẹ 1% nhưng đã xuất hiện tín hiệu cải thiện, cho thấy dư địa phục hồi trong trung hạn.
Điểm sáng nổi bật của năm 2025 đến từ các thị trường mới và khu vực có hiệp định thương mại tự do. Brazil vươn lên mạnh mẽ với kim ngạch 176 triệu USD, tăng tới 36%, trở thành một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất của cá tra Việt Nam. Khối CPTPP đạt 367 triệu USD, tăng 34%, với đóng góp lớn từ Mexico, Anh và Colombia. Xuất khẩu sang ASEAN đạt 203 triệu USD, tăng 20%, trong khi Trung Đông đạt 176 triệu USD, tăng 19%. Những con số này cho thấy chiến lược đa dạng hóa thị trường đang phát huy hiệu quả, giảm dần sự phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống .
Về cơ cấu sản phẩm, cá tra phi lê đông lạnh vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo, với kim ngạch gần 1,8 tỷ USD, tăng 9%. Ngược lại, nhóm sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng mới đạt khoảng 51 triệu USD, tăng 8% nhưng tỷ trọng còn rất khiêm tốn. Thực tế này vừa phản ánh dư địa phát triển lớn, vừa đặt ra yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng nếu ngành cá tra muốn nâng cao sức cạnh tranh trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
Tái khẳng định vị thế để bứt phá bền vững
Bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu cá tra Việt Nam được định hình bởi cả yếu tố thị trường quốc tế và nội lực tái cấu trúc của ngành. Theo nhận định của VASEP, sự sụt giảm nguồn cung cá thịt trắng tự nhiên trên thế giới đang tạo ra “khoảng trống” đáng kể, mở ra cơ hội cho các sản phẩm nuôi trồng có nguồn cung ổn định như cá tra Việt Nam
Tuy nhiên, cơ hội không đồng nghĩa với tăng trưởng dễ dàng. Áp lực thuế tại thị trường Hoa Kỳ dự báo tiếp tục kéo dài, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải tái cân đối chiến lược, giảm phụ thuộc vào thị trường này và khai thác sâu hơn các thị trường CPTPP, ASEAN, Trung Đông. Sự tăng trưởng mạnh tại Brazil trong năm 2025 được xem là tín hiệu tích cực, song thực tế cho thấy thị trường này vẫn chủ yếu nhập khẩu cá tra phi lê đông lạnh, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải có lộ trình tiếp cận bền vững và dài hạn hơn.
Ở góc độ nội tại, năm 2026 được xem là năm bản lề cho quá trình chuyển đổi từ tư duy “sản lượng” sang “giá trị”. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định: ngành cá tra Việt Nam cần tiếp tục ưu tiên nâng cao chất lượng giống, kiểm soát chặt vùng nuôi, đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị, từ quản lý ao nuôi, truy xuất nguồn gốc đến đo lường phát thải. Việc ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong chọn giống, tối ưu hóa thức ăn và cải thiện tỷ lệ sống không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao tính bền vững của sản phẩm cá tra Việt Nam
Mặc dù năm 2026 được dự báo còn nhiều khó khăn thách thức, song với các giải pháp căn cơ đang được triển khai, ngành thủy sản Việt Nam hướng tới duy trì đà tăng trưởng ổn định, tạo nền tảng cho mục tiêu xuất khẩu dự kiến đạt 14-16 tỷ USD vào năm 2030.
Song song đó, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm sang chế biến sâu được coi là “chìa khóa” để nâng cao giá trị xuất khẩu. Khi các thị trường ngày càng ưu tiên sản phẩm tiện lợi, an toàn và có chứng nhận bền vững, việc gia tăng tỷ trọng sản phẩm GTGT sẽ giúp cá tra Việt Nam thoát khỏi cạnh tranh thuần túy về giá, đồng thời cải thiện biên lợi nhuận cho doanh nghiệp và người nuôi. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế tiêu dùng xanh và yêu cầu phát triển bền vững trong dài hạn.
Nhìn tổng thể, với nền tảng kim ngạch gần 2,2 tỷ USD của năm 2025, cùng sự dịch chuyển chiến lược về thị trường và sản phẩm, xuất khẩu cá tra Việt Nam năm 2026 được kỳ vọng duy trì vai trò tiếp tục là một trong những ngành hàng thủy sản chủ lực. Triển vọng không chỉ nằm ở con số kim ngạch, mà quan trọng hơn là khả năng tái định vị theo hướng giá trị cao hơn, bền vững hơn, qua đó củng cố vị thế của cá tra Việt Nam trên bản đồ thủy sản toàn cầu.
Nhanhieuviet (Theo thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn – Link gốc)
